Property:Text original
From EpiMedDat
- Has type"Has type" is a predefined property that describes the <a href="/Special:Types" title="Special:Types">datatype</a> of a property and is provided by <a class="external text" href="https://www.semantic-mediawiki.org/wiki/Help:Special_properties">Semantic MediaWiki</a>.: Text
- Has preferred property label"Preferred property label" is a declarative predefined property to specify a <a class="external text" href="https://www.semantic-mediawiki.org/wiki/Help:Preferred_property_label">preferred property label</a> and is provided by <a class="external text" href="https://www.semantic-mediawiki.org/wiki/Help:Special_properties">Semantic MediaWiki</a>.: Text original (en)
- Has property description"Property description" is a predefined property that allows to describe a property in context of a language and is provided by <a class="external text" href="https://www.semantic-mediawiki.org/wiki/Help:Special_properties">Semantic MediaWiki</a>.: Original text (en)
0–9
Quid dicemus de civitate Cataniae, quae oblivioni tradita est? Tanta fuit pestis praedicta exorta in ea, quod non solum pustulae illae, quae "anthraci" vulgari vocabulo nuncupabantur, sed etiam glandulae quaedam in diversis corporum membris nascebantur, nunc in pectine, aliae in tibiis, aliae in brachiis, aliae in gutture. Quae quidem a principio erant sicut avellanae, et crescebant cum magno frigoris rigore, et in tantum humanum corpus extendebant et affligebant, quod diutius in se potentiam non habens standi, se ad lectum perferrebat, febribus immensis incitatus, et amaritudine non modica contristatus. Quapropter glandulae illae ad modum nucis crescebant, deinde ad modum ovi gallinae vel anseris, et quorum dolores non modici, et humorum putrefactione urgebant dictum humanum corpus sanguinem expuere; quod sputum, a pulmonibus infecto perveniens ad guttur, totum corpus humanum putrefaciebat: quo putrefacto, humoribus deficientibus, spiritum exalabant. Quae quidem infirmitas triduo perdurabat; quarto vero die ad minus a rebus humanis praedicta humana corpora erant adepta. Catanienses vero perpendentes talem aegritudinem sic brevi finire tempore, sicuti dolor capitis eis superveniebat, et rigor frigoris, omnia peccata eorum primo et ante omnia sacerdotibus confitebantur, et deinde testamenta eorum conficiebantur. Tanta erat in praedicta civitate condemnsa mortalitas, quod iudices et notarii se ad testamenta facienda ire recusabant. Et si ad aliquem infirmum accederent, ab eo procul omnino stabant. Sacerdotes ullatenus ad domos infirmorum accedere timore proximi mortis trepidabant. Tanta erat immensa mortalitas in civitate praedicta, quod iudices et notarii in conficiendis testamentis, nec sacerdotes ad peccatorum confitenda peccamina poterant totaliter continuo vacare. Patriarcha vero praedictus, volens de animabus Cataniensium providere, cuilibet sacerdoti, licet minimo, totam, quam habebat ipse episcopalem et patriarchalem licentiam, de absolvendis peccatis tribuit atque dedit. Quapropter omnes, qui deficiebant, secundum veram opinionem ad locum Dei tutam infallibiliter erant recepti. Dux vero Joannes praedictus timens mortem supradictam, nolens civitatibus et locis appropinquare habitatis propter aeris infectionem, per loca nemorosa et inhabitata, circumquaque se hinc inde continue versabatur. Sed dum hinc inde nunc ad aquam salis, quae est in nemore Cataniensi, nunc ad quamdam turrim, quae vocatur "Lu Blancu" per sex milliaria a civitate Cataniae distantem, nunc ad quandam ecclesiam sancti Salvatoris de Blanchardu in nemore civitatis praedictae, se quasi latitando discurreret, pervenit ad quamdam ecclesiam, seu locum per dictum Ducem noviter constructum [p. 568] vocatum sanctu Andria, qui locus est in confiniis nemoris Mascalarum; in quo dum incolumis ac sanus existeret, ex quadam sibi superveniente infirmitate mortuus extitit. Corpus cuius fuit sepultum in maiori Catanensi Ecclesia, in eo videlicet tumulo, ubi corpus quondam Friderici Regis patris sui fuerat conditum et humatum. Et hoc anno Domini MCCCXLVIII, de mense Aprilis primae Indictionis. Quae quidem mortalitas duravit a mense Septembris dictae primae Indictionis usque ad mortem Ducis supradicti paulo ante vel post. Talis itaque gravis fuit mortalitas in nullo dispar sexu, in nulla aetate dissimilis, generaliter cunctos iugiter affecit, ut etiam quos non egit in mortem, turpi macie exinanitos afflictosque dimisit atque relaxavit. In qua mortalitate fuit dictus Patriarcha mortuus, et sepultus in maiori Catanensi Ecclesia, anima cuius in pace quiescat.
Caput XXVII. De repentina mortalitate orta in Regno Sicilie & quo tempore duravit, & quid actum eo tempore extitit
[...] Accidit ergo, quod de mense octobris anno dominice incarnationis MCCCXLVII circa principium mensis octobris prime indictionis, duodecim galee januensium, divinam fugientes ulcionem, quam Dominus noster pro eorum iniquitatibus desuper eis transmiserat, applicuerunt in portum civitatis Messane, talem secum morbum ossibus infixum deferentes, quod si quis cum aliquo ipsorum locutus fuisset , erat infirmitate effectus letali, quam mortem nullatenus evadere poterat inmediate. Signa vero mortis ianuensium et messanensium cum eis participantium talia erant. Quod propter infectionem hanelitus inter eos mixti universaliter alloquentes , adeo unus alterum inficiebat , quod quasi totus dolore concussus videbatur, et quodammodo conquassatus; ex cujus doloris conquassatione, et hanelitus inficatione oriebatur quedam pustula circa femur , vel brachium ad modum lenticule. Que ita inficiebat et penetrabat corpus, quod violenter spuebant sanguinem: quo sputo spuendo per triduum, incessanter sine aliqua cura curabili vitam expirabant; et non tantum moriebantur quicumque eis conversabantur, ymmo quicumque de rebus eorum 63) emeret, tangeret, seu affectaret. Messanenses vero cognoscentes dictam eorum repentinam mortem eis incurrere propter januensium galearum adventum, eos de portu et civitate predicta cum festinantia maxima expulerunt. Remansitque dicta infirmitas in civitate predicta, ex qua sequuta extitit immensa mortalitas. Et in tantum unus alium habebat exosum, quod si filius de morbo predicto infirmabatur, pater sibi adherere penitus recusabat; et si ad eum ausus esset appropinquare, adeo infectus erat morbo predicto, quod mortem nullatenus evadere poterat, quin per triduum suum spiritum non exalaret. Et non tantum solus ipse de domo moriebatur, sed omnes familiares in eadem domo astantes, catuli, et animalia in dicta domo existentia patrem familias mortui sequebantur. Et intantum mortalitas ipsa Messanensibus invaluit, quod petebant multi sacerdotibus confiteri sua peccata, et testamenta conficere, et sacerdotes, judices et notarii ad domos eorum accedere recusabant; et si aliqui ipsorum ad eorum hospitia ingrediebantur pro testamentis, et talibus conficiendis, mortem nullatenus repentinam poterant (p 83) evitare. Fratres vero Ordinis minorum et Predicatorum et aliorum ordinum accedere volentes ad domos infirmorum predictorum, et confitentes eisdem de eorum peccatis, et dantes eis penitentiam juxta velle sermus. divinam justitia, adeo letalis mors ipsos infecit, quod fere in eorum cellulis de eis aliqui remanserunt. Quid ultra? Cadavera stabant sola in hospitiis propriis, nullus sacerdos, filius, sive pater, atque consanguineus ausus erat in eisdem intrare, sed tribuebant bastatiis non modicam pensionem pro cadaveribus in sepultura deferendis predictis. Hospitia defunctorum remanebant aperta, et patentia cum omnibus jocalibus, pecunia, et thesauris; adeo ut si quis ingredi vellet, aditus a nullo proibitus erat. Nam tanta subito pestilentia exorta est, ut ministri quoque primum non sufficerent, deinde non essent. Quapropter Messanenses hunc casum terribilem et monstruosum intuentes, migrare de civitate quam mori potius elegerunt; et non solum in urbem veniendi, sed etiam appropinquandi ad eam negabatur. In aeris et in vineis extra civitatem cum eorum familiis statuerunt mansiones. Aliqui vero et pro majori parte in civitatem Catanie perrexerunt, confisi quod beata Cataniensis Agatha virgo eosdem tali infirmitate liberaret. Inclita regina Helisabeth regina Sicilie, existens in civitate Catanie, don Fridericum filium suum, qui in civitate Messane tunc temporis aderat, ad se festinante jussit venire; qui cum galeis venetorum Cataniam festinanter applicuit.
Cap. 29: Quomodo Messanenses adcesserunt ad beatam Maria de Scalis cum sacerdotali officio; et que signa, et miracula apparuerunt ibidem et de mortalitate in civitate Catanie, et de morte Ducis Joannis. Messanenses vero de hujusmodi mira visione territi, miro modo sunt universaliter effecti timidi. Quapropter ad beatam Virginem de Scalis per miliaria sex a civitate Messane distantem, scalciatis pedibus, cum processione sacerdotali, comuniter ambulare statuerunt. Ad quam appropinquantes Virginem, omnes unanimiter in terris fixerunt devotissime genua, cum lacrimis, Dei et beate Virginis clamantes subsidium; et ingredientes in ecclesiam supradictam, devotis orationibus, et sacerdotali cantilena divina clamantes, miserere nostri Deus, quamdam ymaginem matris Dei sculpitam, ibidem antiquitus constitutam, propriis manibus appreenderunt. Quam in civitatem Messanem elegerunt ingredi facere, propter cujus visionem et ingressionem putabant demonia a civitate eicere, et a tali mortalitate penitus liberari. Propter quod elegerunt quendam sacerdotem ydoneum dictam ymaginem super quodam equo in brachiis suis honorifice apportare. Et reveretentes ad dictam civitatem cum ymagine supradicta, dicta sacra Dei mater, dum vidit et appropinquavit da dictam civitatem, adeo sibi exosam reputavit, et totaliter peccatis sanguinolentam, quod post tergum reversa, non tantum intrare noluit in civitatem, sed ipsam aborruit oculis intueri. Propter quod tellus aperta extitit in profundum, et equus, super quo dicta Dei matris ferebatur ymago, fixus et immobilis extitit sicut petra, et precedere, vel retrocedere non valebat. +
Quid ultra? Adeo fuerunt abominabiles & timorosi, quod nemo cum eis loquebatur, nec conversabant, sed fugiebant velociter eorum visionem, eorum anelitus penitus recusantes, & quasi in derisione omnibus Cataniensibus sunt effecti. Et si aliquis eorum cum aliquo loquebatur, respondebat sibi vulgariter, non mi parlari ca si Missinisi, & nemo eos hospitabatur. Domos pro eorum habitaculis ad conducendum penitus non inveniebant. Et nisi quod Messanenses aliqui in civitate Catanie cum eorum familia habitantes eos clam hospitabantur, fuissent quasi omni auxilio destituiti. Disperguntur itaque Messanenses per univerfam insulam Sicilie, & pergentes in civitatem Siracusie, adeo illa egritudo sic infecit Siragusanos, quod diversos immo immensos letaliter interfecit; terra Xacce, terra Trapani, & civitas Agrigenti. +
Le galee de' Genovesi tornaro d'oltremare e da la città di Romania a dì ... di november e tornaro con molta infermità e corutione d'aria la quale era oltremare, in perrochè in quel paese d'oltremare morì in questo tenpo grande moltitudine di gente di morbo e pestilentia. Essendo gionte a Gienova le dette galee tenero per la Cicilia e lassorovi grande infermità e mortalità, che l'uno non potea socorare l'altro; e così gionti a Gienova di fatto v'attacoro il detto morbo e per questo tutti quelle navili furono tutti cacciati di Genova. +
Nelle parti oltra mora per più sei mesi fu grandissima pestilenza, la quale dalle galee de' Genovesi fu portata in Italia; e furono a Genova ricevute del mese di Novembre le prefate galee, sulle quali, prima che arivassero a Genova, era morta di questa mala influenza la maggior parte di coloro, che vi erano sopra: il rimanente morì quasi subito che furono in Porto e patria loro, questa infermità si allargò nella Citta, & infiniti ne morivano il giorno, & in breve per ogni Città di Lombardia, di Toscana, della Marca, della Puglia, e per ogni terra d'Italia si estese. E fu grandissima due anni continui, per la quale molte Città d'Italia furono distrutte; e sole Parma, e Milano pochissimo ne senterono; ma si sparse oltra monti, in Provenza, in Francia, in Aragona, in Spagna, in Anglia, in Alemagna, in Boemia, in Ungheria. +
anzi tutto il Mondo sì Cristiani, com Infedeli ne furono infetti, e furono da servi, da' Medici, da' Notari, da' Preti, e Frati, abbandonati gl' Infermi, tal che non erano serviti nè curati, nè potevano testare, nè confessi o contriti assoluti morire i miseri Apestati. La cagione di ciò era, che subito che s'apressavano a gl'Infermi, cadevano in cotale disavventurata peste, e morivano per lo più di subito, tanto che molti insepolti restavano, e l'uno, e l'altro abbandonato laiciava, nè conoscevasi che Padre avesse Figluoli, nè Moglie Marito, nè Amico compagno, e quantunque molti ricchi morissero, non erano allora pronti gli heredi a cercare i posessi dell facultadi; anzi senza prezzo era tutta la richezza tenuta; nè più si conosceva gli avari avere l'oro più che la vita caro. Cosa horribile a vedere, che gli huomini abbandonando gli huomini, gli odi, le invidie, le lascive, le facoltà, l'amore terreno, tutti volti in timore d'horrida e spaventevole morte. +
Quo eciam tempore maxima mortalitas viguit in Grecia in Thurchia ac Lompardia Tussia ac in provincia Waschonia et in Francia, quod ville et civitates alique dicebantur incolis destitute. Nam in civitate Avenionensi a festo nativitatis domini [25.12.1347] usque ad festum omnium sanctorum [01.11.1348] cclxxx milia hominum decesserunt, inter quos sex cardinales duces fuerunt transeuntium de hoc mundo ad patrem. +
sequitur annus qui nostre salutis MCCCXLVIII numeratur, in quo pestis iam pridem cepta insigni strage per universam pene Italiam desevire cepit. Que, cum iam Brutios et Calabros ac universum Apulie Regnum inficere cepisset, et in dies magis obrepert, tantaque augmenteratur sevitia, ut solo contactu passim vulgaret morbos, et tabe ac pestifero odore inficeret validos, et egros biduo aut minori temporis spatio (p. 12) conficeret, ingens mortis formido Ludovicum, Ungarie regem, invasit, qua deterritus in Pannoniam aufugere quam celerrime constituit. +
112.) Qualiter rex Ungarie recessit ab Apulia propter pestilenciam.<br /> Reverso autem propter pestilenciam Ungaro Iohanna relicta Andree fratris sui uxor de auxilio pape Neapolim revertitur, et eiectis Ungari fidelibus terra sibi iterum subiugatur, Wernhero de Urselingen Swevo, qui primo Ungaro adhesit et ab eo propter quandam suspicionem sibi falso impictam, ut dixit, licenciatus fuit, eidem Iohanne propter pecuniam assistente. Tribunus enim Urbis, fautor Ungari, disparens eo tempore non erat potens in Urbe.<br /> Vendidit autem ipsa Iohanna, quantum in ea fuit pape civitatem Avinionensem pro multa pecunie quantitate. +
Lasso questa materia, retorno a l’altra tema, / e comeme de dicere d’una crudele stema: / tamanta fo mortalleta, non è omo a chi non prema, / credo che le duj parti de la genta fo asema. / <br />Ma no fu solu in Aquila, ma fo in ogni contrada, / no tanto fra Cristiani, m’a‘ Sarracini è stata; / sì generale piaga mai no fo recordata / dal tenpo del diluvio, della gente anegata. +
E corsece uno dubio, ca mai lo odì contare, / che no volia li medeci l’infirmi visitare; / anche vetaro li omini che no lli deia toccare, / però che la petigine se lli potea iectare. <br />Punamo che lli medici all’infirmi no giero, / ma pur de loro, dico, le duj parti morero; / li speziali medemmo che llo soperchio vennero, / de questa granne piaga più che li altri sentero. <br />Mai no foro sì care cose de infermaria: / picciolu pollastregliu quatro solli valia, / e l’obu a duj denari e atri se vennia, / della poma medemmo era gra‘ carestia. <br />Cose medicinali ongi cosa à passato, / ché l’oncia dello zuccaro a secte solli è stato; / l’oncia delli tradanti se‘ solli è conperato, / e dello melecristo altro tanto n’è dato. <br />La libra dell’uva passa tri solli se vennia, / li nocci delle manole duj solli se dagia / dece vaca de mori un denaro valia, / quanno n’aviano dudici bo‘ derrata paria. +
E della cera, dico, credo che abiate intiso, / se ne fosse u‘ romeio, lo quale vi fo priso: / a lo quarto de l’omini no fora ciro aciso / se omo avesse u‘ firino nella libra dispiso. <br />Fo facto una ordenanza: che li homini acactasse / le ciri delle iclese e co‘ quilli pasasse, / e li altri poverelli canele no portasse: / dalle eclescie tolzéseli e li clirici acordasse. <br />L’uomo che solia avere trenta libre de cera, / co‘ tre libra passavase per questa lor manera, / co‘ meza libra l’uomo che povero era; / acordava li clerici la domane o la sera. <br />LCon tucto ’sto romegio la cera fo rencarata; / a vinti solli la libra li omini à conparata, / a dicidocto e a sidici, a dicisecte è stata, / quanno revende a quinici fo tenuta derrata. <br />Anche a quisto romegio la cera no vastava, / se no fosse quillu ordine che li clerici usava; / con tanto pocatellio lu morto s’ofiziava, / tri volte le canele alla caia apicciava. +
Quanno era l’uomo morto, ch’a santi lu portavano, / infi‘ ch’era a la ’clesia, clirici no cantavano, / e poi ch’erano dentro, così poco pasavano: / duj versi e duj respunzi e poi lu socterravano. <br />Anche fu uno statuto: a l’omo che moresse / chi visse no sonasse che omo nos se inpauresse, / e fore de castellio omo a morto no gesse, / accìo che li corructi la gente no sentesse. <br />Or vi dirrò lu mudo ch’era no correctare: / a un citolu de lacte più se solea fare; / de granni della terra, quanno potia adunare / vinti persone insemora, pariali troppo fare. <br />No se tenia lu modo che sse solia tenere; / lu dì che morio l’omo, faceanolu jacere / perfi‘ a l’altra domane, per più onore avere, / le castella invitavaci che gisse a conparere. <br />Quanno fo ’sta mortauta, nell’ora che moria, / in quel’ora medemma in ecclesia ne gia; / in quillu dì medemmo vigilia non avia, / non era chi guardarelu, però se sopellia. +
Una gra‘ pigitate ch’era delli amalati, / era delli parenti che li erano mancati; / non era chi guardarli a tante necessitati; / tri carlini la femena chiedea li dì passati. <br />Facio Dio una grazia delle amalanzie corte, / che uno dì, duj , tri durava male forte, / e quatro allo più alto chi era disposto a morte; / d’aconciarese l’anima le ienti erano acorte. (...) <br />La granne pïetate si fo de li amalati / ca era apocati li omini, non erano procurati; / chi conperava guardia per essere aiutati, / lu dì e la nocte femena, petia tri grillati. +
Tamanta era paura, che onde omo tremava / la morte ciaschesuno ongi iurnno aspectava; / più che del corpo, l’omo de l’anima penzava; / quanno era sano e salvo, chi savio era testava. <br />Or chi vedesse prescia a iudici e notari, / che era nocte e iurnno dalli testamentari; / e illi consideranno petiano asai denari / testemoni medemmo, a trovare erano cari <br />Quanno omo cercavali e quilli demanavano: / ‚E scricto lo testamento?‘ se nno, ca no ci anavano; / si dicea ch’era scricto, allora s’abiavano; / no che daventro intrasero, m’a la porta rogavano. <br />Anche vi mecto in dicere que conmenente è stato, / quanno fo la mortauta, se l’uomo avia testato / con iudici e notari e testemonij rogato, / se tosto non era in carta de coro publicato. <br />Se omo a duji jornni o a tri regia per lu stromento, / de iudici e notari trovava impedimento, / c’alcuno era amalato o era in falimento, / o qualche testemonio gito era al gra‘ convento. <br />Chi volea lo rogo fare relevare, / lo notaro un florino volea adomandare; / tanto petea lo iudice per volerse senare, / l’omo poi accordavase, se non potea altro fare. +
Li pochi che remasero, ciascuno ricco era, / per l’anima de‘ morti ne davana a rivera, / li clirici godiano la domane e la sera, / e ariccaro li urdini e tucte monastera. <br />Li laici medemmo gaudiano volentero, / c’aveano delle cose p’ongi loro mistero; / per tanto poco preczo multe cose vennéro, / tre tanto vale mo: credateme ch’è vero. <br />Quanno fo la mortauta, anni mille correa / e trecento e quaranta octo, così be‘ Dio ci dea; / tamanta fo paura che onn’omo temea, / multo altrugio renniose, chi morire credea. <br /> Chi facia testamento, null’omo che testava, / né parente né amico già no lli demannava / che cobelli lassaseli, ca no se nne curava, / le cose avia per niente c’a morir se pensava. <br /> O quante penetute de questo vi so‘ state, / che non se provedero de ’ste cose passate, / che ricchi potiano essere delle cose lassate, / che invidia hebbero a chi de ciò sono ariccate. +
Scorta la mortaute, li omini racelaro; / quili che non l’aveano la mollie se pilliaro / e lle femene vidove sì sse remaritaro: / iuvini, vecchie e citule a questo modo annaro. <br />No tanto altre femene, vizoche e religiose, / multe jectaro lo abito e vidile fare spose, / e multi frati dell‘ ordine oscire per queste cose, / omo de cinquanta anni la citula piliose. <br />Tamanta era la prescia dello rimaritare, / che tante per iorno erano, no se poria contare; / non aspectava domeneca multi per nocze fare; / non se facian conzienzia de cose ch’eran care. <br />(...) La iente fo mancata e l’avarizia cresciuta; / danunca era femina ch’avesse dote manzuta; / da l’uomo che più potea da quello era petuta, / peio ci fo che questo, c’alcuna fo raputa. <br />Demente erano uscite da quelle gra‘ paure / della corte malanze con le bianullie dure, / de sadisfare l’animo poco era chi se cure, / a crescere ad ariccare puneano studio pure. +
Chi vedesse la che se vennia a macellio! / Giamaj i‘ nulla citade no llo vidi sì bellio; / tante some ne ’sciano che paria u‘ ribellio; / chi non avia denari, ’cidease lu porcellio. <br />Come fo gra‘ mercato, inanti, delle cose, / così se rencaro, dico, per queste spose; / panni e arigento e quello che allora abesongiose, / eranto tante care che se veneano oltragiose. <br />Secte carlini viddi dare inelli pianilli, / cinque e quatro carlini e sei nelli cercelli, / e quatro e cinque solli jo ci vidi li anelli, / delli panni no dicovi, ca foro cari velli. +
Postea, videlicet anno Domini MCCCXLIX., [p. 422] presertim in partibus ultramarinis et aliis vicinis, qualis a tempore diluvii non est facta, aliquibus terris hominibus penitus vacuatis multisque trieribus in mari cum mercimoniis, habitatoribus extinctis, sine rectore repertis. Marsilie episcopus cum toto capitulo et quasi omnes Predicatores et Minores cum dupla parte inhabitancium perierunt. Quid in Monte Pessulano, in Neapoli et aliis regnis et civitatibus actum sit, quis narraret? Multitudinem moriencium Avinione in curia, contagionem, morbi, ex qua sine sacramentis perierant homines et nec parentes filiorum nec e contra nec socii sociorum nec famuli dominorum curam habuerant, quot domus cum omni suppellectile vacue fuerunt, quas nullus ingredi audebat, horror est scribere vel narrare! Nulla fuit ibi causarum agitacio. Papa inclusus camere habenti ignes magnos continue nulli dabat accessum. Terrasque hec pestis transibat, nec poterant philosophantes, quamvis multa dicerent, certam de hiis dicere racionem, nisi quod Dei esset voluntas. Hocque nunc hic, tunc ibi per integrum annum immo pluries continuabantur. +
