EpiMedDat
The Open Data Collection for Historical Epidemics and Medieval Diseases

Property:Text original

From EpiMedDat
Showing 20 pages using this property.
0–9
Della 'ndulgenzia diede il papa per la detta pistolenza.<br />In questi tempi della mortale pestilenzia papa Clemento sesto fece grande indulgenza generale della pena di tutti i peccati a coloro che pentuti e confessi la domandavano al loro confessoro, e morivano: e in quella certa mortalità catuno Cristiano credendosi morire si disponea bene, e con molta contrizione e pazienzia rendevano l’anima a Dio.  +
Eodem anno (1348) in Avinione, Marsilia, Monte Pessulano, urbibus Provincie, immo per totam Provinciam, Vasconiam, Franciam per omnemque mediterranei maris oram usque in Ytaliam et per urbes Ytalie quam plurimas, puta Bononiam, Ravennam, Venetias, Januam, Pisas, Lucam, Romam, Neapolim, Messanam et urbes ceteras epydimia tam ingens, atrox et seva violenter incanduit, quod in nullo dispar sexu, in etate nulla dissimilis, masculos et feminas, senes et juvenes, plebem et nobiles, pauperes, divites et potentes, precipue tamen plebem et laycos generali fedaque tabe delevit. Interimque lues oborta populum conripuit et depopulata est, ut in plerisque locis ministri sepeliendorum funerum primum multitudine cadaverum gravarentur, post difficulter invenirentur, post non sufficerent, et tandem penitus non essent. Jam etiam magne domus et parve per totas urbes, immo et urbes quam plures vivis hominibus vacue remanserunt et mortuis plene. In urbibus et domibus et campis et locis aliis opes et possessiones copiosissime, sed nulli penitus possessores. Denique tam sevi tabescentium etiam sub tectis et in stratis suis cadaverum putores exalabant, quod non solum in urbibus ipsis vivendi, sed etiam ad ipsas terras et urbes appropinquandi per duo milia passuum non erat facultas hominibus, nis inficerentur, subito (p. 274) corriperentur, post triduum morerentur, et jam nec sepilrentur. Et, ut paucis expediam, tam ingens, tam pestifer ignis epydimalis conflagravit, ut non, quantum hominum in partibus illis absumpserit, sed quantum reliquerit, inquirendum videatur. Vir uxorem et uxor virum, mater filiam et illa matrem, pater filium et e converso, frater sororem et illa fratrum et sororem, et postremo quilibet quemlibet amicum tabescere incipientem contagionis timore reliquit.  +
Anno Domini MCCCXLVIII. Tempore hyemali vel circa principium veris in partibus ultramarinis exorta est mortalitas seu pestilencia tam grandis, quod infinitam et inestimabilem multitudinem infidelium absorbuit et absumpsit. Que derivata ad terras cristicolarum maxime in locis maritimis, precipue tamen in Sicilia, innumerabilem populum prostravit. Fertur, quod in quadragesima circa Marsiliam urbem et Avionem tam crudeliter endinia sevierit, quod infra spacium unius mensis XVI milia hominum obierint. Immo, ut dicitur, tantum in Avione excessit, quod vivi homines non sufficiebant defunctorum corpora tumulare et [p. 276] ideo tandem in fluvium Rodanum certatim proiciebantur. Fertur insuper, quod papa pestem hanc de Avione ad aliam civitatem fugerit. Nichilominus fama testante in Sicilia homines de Messana metropoli et de aliis quam plurimis civitatibus, in quibus mors prevaluit, relictis eis vacuis fugierunt ad montana se transferentes, ut ibi salubri aere hausto contagiosum in civitatibus captum emitterent et eflarent. In Messana urbe Sicilie memorata de LX fratribus Minoribus conventualibus brevi spacio temporis XXX mox mortis furia de medio sublati sunt. Quo viso superstites conventu illo relicto ad loca se alia contulerunt. Predicta, scilicet terre motus et pestilencia, precurrencia mala sunt extreme voraginis et tempestatis secundum verbum salvatoris in ewangelio dicentis: "Erunt terre motus per loca et pestilencia et fames" et cetera.  +
In predicta pestilencia omnes Carmelite et omnes fratres Heremitarum conventuales in Messana civitate Sicilie memorata morte absumpti sunti.  +
Eodem anno die XVII Ianuarii fuit eclipsis lune, et coniunccio quorundam malivolorum planetarum, ex quibus coniunccionibus et malis constellacionibus orta est inaudita epidimia seu pestilencia hominum in universo mundo et duravit tam in Boemia quam in aliis mundi partibus per XIIII annos proxime sequentes, et iam ibi, iam illic in terris christianorum et paganorum ubique. Nec erat alicubi refugium, quia sicut in planis sic in montibus et silvis homines moriebantur. In omnibus locis fiebant foveae grandes et plures singulis annis predictis, in quibus moriencium corpora sepeliebantur. Talis pestilencia et ita longa nunquam fuit a seculo.  +
Eodem anno venerunt in Boemiam quidam perversi viri de Alamania, qui se se flagellabant in conspectu hominum, et sibi mutuo, videlicet laicus laico, confitebantur peccata sua et penitencias iniungebant et predicabant ad populum et multos simplices decipiebant.  +
Maxima et inaudita mortalitas fuit Bononiae, quae vocata fuit et semper vocabitur la mortalega grande, quia numquam fuit aliqua similis. Et incoepit de mense maji et duravit per totum annum et fere fuit per totum mundum et tam magna, quod duae partes ex tribus partibus personarum firmiter decesserunt; inter quos decesserunt duo doctores bononienses per totum mundum famosissimi, videlicet dominus Johannes Andreae, decretorum, et dominus Jacobus de Butrigariis, legum doctores  +
Fu il maggior terramtto che mai fosse stato al mondo il giorno della Conversione di San Paolo, e poi tutta la stade fu gran mortalitade per tutto il mondo, e morevano gl'huomini d'un enfiasone, che li veniva sotto la lasina overo nel' angonara, e puoco stavano amalati.  +
Eodem tempore quidam studentes de Bononia versus Boemian transeuntes viderunt, quod in civitatibus et in castellis pauci homines vivi remanserunt et in aliquibus omnes defuncti fuerunt, in multis quoque domibus, qui vivi remanserant et egritudine oppressi, unus alteri non potuit porrigere haustum aque, nec in aliquo ministrare, et sic in magna affliccione et anxietate decedebant. Sacerdotes quoque ministrantes sacramenta et medici egris medicamenta ab ipsis inficiebantur et moriebantur et plurimi sacerdotibus mortuis sine confessione et sacramentis ecclesie de hac vita migraverunt. Facte sunt autem fosse magne, late et profunde, in quibus corpora defunctorum sepeliebantur. In locis quoque pluribus infectus aer plus inficiebatur — qui plus nocet quam cibus corruptus — ex putredine cadaverum, quia non remansit superstes, qui sepeliret. Verumtamen de prefatis studentibus nisi unus fuit Boemian reversus sodalesque sui in via decesserunt.  +
In Italia e per tuto el mondo circha l'ora del vespero fuoron grandissimi tremoti, adì xxv de zenaro; el quale tremoto fuo sentito per tuto el mondo e maximamente in le parte da Charentana, dove è una citade nome Villach, la quale tuta somerse per lo dicto tremoto. Et fuo contato e scripto per merchadanti che nelle parte del Chatai piovete grandissima quantitade de vermi e de serpenti li quali devoravano grandissima quantitade de gente. Ancora in quelle contrade, tra el Chatai e Persia, piovete fuogo de celo a modo de neve, el quale brusoe li monti e lla terra e gli uomini, el quale fuogo faceva fumo tanto pestelenciale, che chi sentiva quello fumo, moriva infra spacio de xii [p. 585] hore; a(n)cora chi guardava quelli ch'erano venenati da quello fumo pestelenciale eciamdio morivano. Et advenne che doe galee de' Gienonesi passando per la dicta contrata fuorono inficiati de quella pestilencia e commenciarono a morire, et pervenuti in Costantinopoli e in Pera comenciano quelle galleoti a parlare con quelli de Constantinopoli e de Pera. Et incontente comenciò la mortalitade in quelle citade, per tale modo che ne morirono li dui terzi de le persone; e andate quelle doe galee in Sicilia e in Missina, apicione la mortalicha in quelle contrade, dove morìo circha vcxxx milia persone; e una cità de quelle reame, nome Trapani, remase desabitata per quella pestilencia, e nella citade de Gienoa morirono circha xl millia persone; ancora la cità de Marsilia remase quasi dexabitata per la dicta pestilencia, la quale pestilencia fuo per tuto el mundo. Et in quello anno, in lo dì de la nativitade de Yhesu Christo, apparve uno fuogho in celo, overo in l'aere, el quale teneva da [p. 586] levante a ponente. E ne le parte de Chatelogna' cadde da celo iii petre grandissime, e quelli de quella contrada mandarono una de quelle petre suso uno mullo al re de Chatelogna. [...] [p. 587] E per quelle ch'io trovo, quella pestilencia fuo generale per tuto el mundo, unde fuo scripto per merchadanti che in uno dì in la cità de Parise ne fuoron sepeliti mille trecento vinte octo, e molte cità de Franza e de oltra monti erano remase quase dexabitade per quella pestilencia; e de Venesia e de Chioza fuo contato che ogne dì morivano viC huomeni, e similmente fuo dicto de Pisa.  
Eodem millesimo (1348), in partibus Captay pluit in maxima copia vermium et serpentium qui devoraverunt maximam quantitatem gentium et quoscumque homines, homines vel feminas, tangebat aqua, subito moriebantur  +
Von gottes gepurd MCCC und XLVIII jar kam ein plag uber die juden und burden geczigen, sy hetten basser und prunnen vergift, und burden ir gar vil in vil landen und in steten verprant. Und ist versechenlich, das ir der maist tail sey verbrant borden durch irsz gücz willen etc. (p. 230) <br />Bey den zeitten do man zalt von gottes gepurdt MCCC und XLVIIII jar stund ein fromde bunderliche geschelschaft auff von purgern und von pawren, die giengen durch vil landt und stet mit creuczen und mit vannen und sungen deucze lieder und predigten und gaisleten sich selber vil und vast und vielen nider auf -, peichten und absolvirten selber an ein ander und hielten und geputen vil an ein ander czw halten bunderliche ding und falsch weise und articel wider cristen gelauben und czugen an sich beib und man, arm und reich, das ir zw leczt gar vil bardt und maintenn etlich, ir ber bey zway (p. 231) und vierczig tausent person, aber der vorgenant pabst Clemens der sechst der best bol, das ir beisz nit gerecht was, da gepot er durch alle landt, wer den selben ungelauben fuert und sich offenlich gaislet, das man den vachen und püssen solt, und zergieng da die selb geschelschaft da gar pald.  +
Dez selbin jares was groez sterbin; alleiniz zue Erforte storbin zwolf tusent menschin, die da gevuert worden uf den karren zue Nueseße ane die in der stat heimelichen begrabin worden und in den dorferen die umme die stat lagen. Dese lute storibin dazu meiste teil an den drueßen.  +
In nornine domini amen. Incipit ystoria de Morbo siue mortalitate que fuit anno domini MCCCXLVIII. Compylata per Gabrielem de Mussis placensem. <br /><br /> Ad perpetuam rei memoriam Nouerint vniuersi presentes, pariter et futuri, quod omnipotens deus, rex celestis qui uiuorum dominator et mortuorum, in cuius manu sunt omnia, ex alto respiciens, vniuersum genus ad omnia scelera pronum et lubricum,criminibus obuolutum, innumeris perseuerancie delictis, et in omni genere uiciorum inextimabili malitia usque ad Interiora dimersun, omni bonorum gracia denudatum, dei Judicia non exhorrens, ad omnia malla opera prosilleret, tot abhominabilia, tot horribilia ulterius ferre non ualens, clamauit ad terram. Quid agis terra, miserorum captivata cateruis, peccatorum sordibus maculata, tota es Ineffecta quid agis. cur humano sanguine madefacta non postulas ultionem. cur hostes et aduersarios meos pateris. debuisses jam Inimcos meos, producta libie (libidine ?) suffocasse, prepara te ut possis exercere uindictam. Et ego terra, tuo Imperio fundata, postquam jubes, apperiam venas meas et infinitos degluciam criminosos. negabo fructus solitos blada, vina et olea non effundam. § Cumque in celestibus demisso tonitruo irattus uehementer. Judex, ellementa, planetas, sydera, et ordines Angelorum, contra humanum genus ineffabili censura conduceret et singulos animatos in exterminium peccatorum armaret, et quodam crudelitatis impetu prouocaret Inquit meum est exercere Justiciam. <br /><br /> Ego sum uita uiuencium.ego mortis cleues (!) gero . ego retribuo, reddens unicuique, quod suum est .manus mee formanerunt celos. lucem fabricauj , mundum constitui , omnibus ornamenta concessi. 0, peccator infelix, et cunctis jnfelicior, etw mini resistere decreuisti, mandata mea, leges et omnes Justicias contempsisti. ubi fides baptismi, et mee redemptionis merces. O, condam mea creatura , non de ea forte consideraueram ut in has plagas et in hoc exitium peruenires, paradixum tibi paraueram, non Infernum, et ecce quo te perduxisti , ubi me descendere compulisti, substinui globos vteri virginalis , famem, sitim, labores , crucis , patibulum et mortem pertuli, quid fecisti Ingratissime, adhuc me postulas crucifigi, debuissem eternis te punire supplicijs, fateor vincit me pietas. En ego tuj misertus fui , et me tumi saluatorem minime cognouisti, Indignus es beatitudinis eterne, te dignum constituisti tormentotum Infernj , egredere de terra mea, te desero draconibus lacerandum. Ibis ad tenebras, ubi perpetuus gemitus, et dencium stridor erit. Jam tue calamitatis terminus adest. desinant vires tue, uanitates et uoluptates quibus te in omnibus dedicasti, conspicio ipsis ad iram nie non modicarn prouocasti. Accedant maligni spiritus, te deuorandi eisdem concedatur potestas, non sit libi libertas vlterius. Ago Judicia, Baudia tua conuertantur jn luctum. prospera conturbentur aduersis. nullus uite ordo. sed sempiternus horror Inhabitet. Ecce mortis yrnago. Ecce caracteres et portas Infernales apperio, fames captivatos prosternat. Pax a mundi finibus euellatur. Scandalla consurgant. Regna adversus regna odio execrabili consumentur. pereat in terris misericordia. clades, pestes, uiolencie, latrocinia, lites, et omnia genera scandalorum nascantur . post hec nutu meo, planete Aerem Infficiant, atque vniuerssam terrarn corrumpant, vbique sit dolor et gemitus. Vndique mortis jacula Impietatis morsibus dominentur. Nemini parcatur.non sexui non etati. pereant cum nocentibus innocentes. Nulli sit ex euadendo libertas. Sed quia pastores mundi quos constitui, greges suos lupis rapacibus dimiserunt et uerbum deij non predicant, cuibis negligentes dominici, et penitenciam minime clamauerunt, duram contra eos exercebo uintlictam. delebo eos a facie terre. et texauros eorum absconditos, inimicus et aduersus possidebit, pacientur cum delinquentibus grauia onera delictorum. Nil proderit eis falax officium et quia plus homines quam deum timuerunt et magis suam graeiam dilexerunt, omnia pessima sustinebunt ypocritarum scelerata, religio suis finibus ellungata (elongata) lugebit. Sacerdotum et tocius ordinis clericalis, falsa et inimica societas suis periclitata deffectibus Interibit. Nulli dabitur requies singulos sagita uenenata percuciet. febres superbos deicient. et morbus Incurabilis fulminabit. Sic sic monitione premissa mortalibus uibrata omnipotentis Iancea, duris aculleis undique destinatis, egressus morbus, totum genus lnfecit humanum. Nempe Orion illa stella crudelis et seua cauda draconis. et gelus ueneni fiallis precipitatis in mare. et Saturni horribilis et indignata tempestas, quibus datum est nocere terre et mari , hominibus et arboribus, ab oriente in occidentem, pestiferis gradibus incedentem, per mundi uaria climata, uenenata pocula detullerunt. bulls igneas infirmantibus relinquentes, ex quibus mortis impetus horribilis discurrens mundi comminans ruijnam, mortales subita percussione consumpsit ut infra patebit. plangite plangite populi manibus, et dei misericordiam inuocate. —  
Item, Anno fequenti 48. in Avinone & in vicinis ibi partibus in Marfilia & in Italia ac multis citra & ultra maritimis regionibus, etiam in Francia, Anglia, Vngaria, Carinthia, Austria, Bauaria, Suevia, Alsatia, & in partibus Rheni & aliis plerisque Germaniae partibus, & praecipue in locis aquosis, & in alpibus, cacuminibus & conuallibus partium montanarum tam maxima pestilentia feu mortalitas (p. 469) fuit hominum, quod plerumque una in hospitio moriente persona, ceteri cohabitantes homines, ut sepius quasi subito, moriuntur.<br /> <br />Anno Domini 1348. in die conuersionis Sancti Pauli circa horam vespertinam uniuersalis terrae motus adeo magnus fuit, quod hinc inde & praecipue in partibus Carinthiae & maritimis multae munitiones & domus & praefertim lapideae corruerunt.<br /><br />Anno domini 1348. multa mirabilia contingent, ut Astrologus maximus attestatur, unus solus erit dominus, Romanum Imperium exaltabitur, magna rixa erit in terra, Tyrannus Rex Francie cadit cum Baronibus fuis, magna effusio sanguinis fiet, erit magna fames & mortalitas hominum, haec iam in multis partibus Alemanniae, magnus calor in aestate, magna siccitas, vindicabitur vindicta noui Regis, transfigurabitur Regina Veneris, pulues Lonistae & animalia venenosa abundabunt & multa mirabilia in aere apparebunt.  +
De magna pestilencia.<br />Item eodem tempore et anno immediate sequenti in curia Romana Avinionis et in vicinis ibi partibus in Marsilia et Ytalia ac multis maritimis citra et ultra marinis regionibus, eciam in Francia Anglia Ungaria Karinthia Austria Bawaria Swevia et Alsacia ac in partibus Reni et aliis plerisque Germanie partibus, et precipue in locis aquosis et in alpibus cacuminibus et convallibus partium montanarum (p. 474) tam maxima pestilentia seu mortalitatis hominum tanta fuit et est, quod plerumque una in hospicio moriente persona ceteri cohabitantes homines et sepius quasi subito moriuntur.<br />De eventibus lamentosis sub anno subscriptio.<br />Anno domini m.ccc.xl.viii. multa mirabilia contingent, ut astrologus maximus attestatur. Unus solus erit dominus. Imperium Romanum exaltabitur. Magna rixa erit in terra. Tyrannus Rex Francie cadet cum baronibus suis. Magna effusio sanguinis. Papa dissipabitur cum cardinalibus suis. Erit magna fames et mortalitas. Hec vero iam in multis partibus Lombardie. Magnus calor in estate. In hieme magna siccitas. Semina corrumpuntur. Vindicabitur vindicta novi regis. Transfigurabitur regina veneris. Pulices locuste et animalia venenosa habundabunt, et multa mirabilia in aere apparebunt.  +
1348. Mortalitas maxima per totum mundum fuit.  +
1348. Lugubris et miseranda pestis pene per orbem, que in Asia apud Indos incipiens passimque provincias irrepens trium annorum spatio usque Britannos ubique terrarum in omnes gentes deseviit. Et hoc anno amplius sexaginta hominum milia Florentie et intra urbem absumpsit, et per agrum cuncta prope deserata reliquit.  +
Negli anni di Cristo 1348 fu nella città di Firenze una grande mortalità di persone umane le quali morivano di male pestilenziale; e molti gran fatti se n’ode dire dalle persone antiche e assai se ne truova iscritti; e fra gli altri ne (p. 230) scrive assai chopiosamente messer / (c. 65v) Giovanni Bochacci inn u·llibro che fecie di ciento novelle, ed è nel prencipio del libro. Di prima chominciò lavgiente a morire di cierto enfiato che venia chon gran doglia e chon repente febre o nell’anguinaia o sotto le ditella o nella ghola, da piè dell’orechie; e viveano quatro o sei dì. Di poi grebbe, e morivano in due dì o meno; e inn utimo e’ si venne tanto a spargiere questo veleno, che si dimostrava in cierte bolle pichole ch’apariano nelle charni per qualunche luogho della persona: e queste erano più pericholose che l’enfiato e di meno rimedio. E di poi, più nel chuore della moria, aparivano a’ più pe·lle charni cierti rossori e lividori, e sputavano sanque od e’ gittavano pel naso o di sotto: e questo era pessimo sengnio e sanza rimedio. E, brieve, e’ chaschavano, e grandi e piccioli, da un dì a un altro: inn una ora si vedea ridere e mottegiare il brighante e nell’ora medesima il vedevi morire! E venne la chosa a tanto, che molti ne morivano pe·lla via e su pe·lle panche, chome abandonati, sanza aiuto o chonforto di persona: solo erano posti quivi perché fussono da’ vicini sotterrati per fuggire il puzo. E tale vi s’andava, che ssi vedea solo in chasa e abandonato, per avere qualche sochorso. Molti per farneticho andavano impazando pe·lla terra; molti se ne gittavano ne’ pozi, a tterra delle finestre e inn Arno; e tale s’uccideva per gran farneticho o per gran pena o dolore. Molti si morivano che non erano veduti e ’nfradiciavano su pe·lle letta; molti n’erano sotterrati che anchora erano vivi. Non si trovava chi gli servisse né chi gli sotterrasse; e più, che se ttu avessi voluto un testimone a un testamento, tu non llo potevi avere, o se pure ne trovavi niuno, e’ voleva sei o otto fiorini. Aresti veduto iª crocie ire per un chorpo, averne dietro tre o quatro prima giungniesse alla chiesa: assai n’erano posti la notte alle reggi di fuori della chiesa e nella via n’erano gittati assai. Molte chose maravigliose si vidono: assai, per vicitare uno infermo, per ghovernallo o ttocharlo, o llui o suoi panni, di fatto chaschare morti. E fra ll’altre chose, dicie messere Giovanni Bochacci che vide due porci grufolare e stracciare cierti pannicielli d’un povero uomo morto, rimasi nella via: di fatto i detti porci chascharono morti su que’ cienci istracciati da lloro. O vedi di quanto pericholo e di quanto rischio questo male pestilenziale è: non si può troppo guardare.<br /><br />Ora, chome voi avete in parte veduto e potuto chonprendere, la moria fu innistimabile, e diciesi, e chosì fu di cierto, che nella nostra città morirono i due terzi delle persone; ché era istimato / (c. 66r) che in Firenze avesse in quel tenpo CXX mila anime, che nne morirono, cioè de’ chorpi, ottantamila. Pensate se fu frachasso! Non è da prenderne gran maraviglia perché questo fusse, ché molte chagioni ci furono da inciendere il malore; e fu maggiore maraviglia, chi chonsiderasse bene ogni chosa, di que’ che chanparono che di que’ che morirono. E lle chagioni furono in parte queste, cioè: in Firenze non si chonoscieva, diciamo pe·lla chomunità, questo male, perché a gran tenpo non era apparito; era Firenze molto ripiena di giente e di più quantità ch’ella fusse mai; l’anno dinanzi era suto in Firenze gran fame, e credo non era nel centinaio venti che avessono pane o biada alchuna, e quelli chotanti n’avevono pocho: (p. 231) vivettesi d’erbe e di barbe d’erbe e di chattive, non lle chonoscieresti oggi, e beevano acqua, e tutto il chontado era pieno di persone che andavano pasciendo l’erbe chome le bestie. Chonsidera chome i loro chorpi erano disposti! Apresso, chom’è detto, e’ non aveano arghomento né riparo niuno; e fu la chosa sì grande e ssì aspra, che ll’uno non poteva atare l’altro di nulla, e per queste chagioni e’ si morirono sanza rimedio. Oggi è avvenuto, per esenpro di questa e di molte altre che spesso sono di poi istate, che ci s’è preso assai ripari, non però che gran danno non faccia; ma pure credo che assai ne chanpano per virtù de’ rimedi, ché dichono e medici che lle reghole ch’essi danno per rimedio di questo veleno è uno armarsi alla difesa. Non è però che uno che sia molto bene armato non possa essere morto, ché gli fia dato d’una lancia o d’una ghiera o d’una bonbarda o prieta che ll’ucciderà; chosì potrà avenire al buon uomo, che fia provveduto contro alla pestilenza, e gli giungnierà una nebbia o un puzo di chorruzione o un fiato d’altro malato che fia più forte di lui e ucciderallo pure. Ma che è? Egli è assai chiaro che a una zuffa mortale à gran vantaggio chi è bene armato, e meno ne muoiono che de’ disarmati; e però vo’ dire che’ rimedi sono buoni. Vuolsi avere chonsiglio chon valenti medici e pigliare per iscritto loro chonsiglio o loro riciette, e quelle osservare diligientemente e non se ne fare punto beffe. <br /><br />Da mme voglio abbi questo chotanto chonsiglio. Tu udirai dinanzi che lla mortalità sia nella città di Firenze un anno o due, perché prima offende la Romangnia o lla Lonbardia che lla città nostra, e quasi per uso l’anno vengniente ell’è in Firenze; o almeno il verno dinanzi tu nne sentirai qualche isprazo o nel contado o nelle pendici della terra, il perché chiaro si prosu/me (c. 66v) la mortalità dovere essere in Firenze. E sappi che di febraio ella comincia a ffarsi sentire dentro, e chosì va crescendo tutto lulglio; e da mezo luglio in llà ed ella s’apicha alle persone da bene e a quelli che sono vivuti regholati, e chomincia a morire meno giente, ma de’ migliori. E quest’è perché il veleno è tanto isparto e tanto t’à chonbattuto, che t’à rotte l’armi e passato dentro; e per la dura della battaglia e’ ti viene a strachare e a pocho a pocho a chorronperti, e ’nfine e’ t’abbatte.<br /><br />E però piglia questo riparo. Chomincia il verno dinanzi a ghovernare te e la tua famiglia tutta per questa via. Prima, fa di quardarti dall’umido quantunche ttu puoi e non patire punto il freddo. Apresso, usa il fuocho ongni mattina prima escha fuori e piglia qualche chosa sechondo lo stomacho che ài: o un pocho di pane e un mezo bichiere di buon vino o di malvagia, o una pillola apropiata a cciò, o un pocho d’utriacha quando fusse piove o umidori, de’ quindici dì due o tre mattine a llato, sul dì, e prima ti levi e dormi un pocho poi; e non mangiare nulla da ivi a ore cinque. Se tti venisse beuto o volessi bere un mezo bichiere di malvagia sarebbe buono, ma non altri vini grossi; o sse avessi lo stomacho debole o frigido, piglia degli otto dì una volta a tai tenpacci una barba di gengiovo (p. 232) in chonservo e bei un mezo bichiere di malvagia, e sta di poi cinque ore che ttu non mangi altro. O ttu piglia un gherofano o un pocho di ciennamo o uno ghughiaio di tregiea o quatro derrate di zafferano o due o tre noci chotte e due o tre fichi sanza pane o qualche chosetta, sechondo che sse’ chonsigliato. E quello vedessi ti faciesse noia lascialo istare; e se llo stomacho istà meglio digiuno, non gli dare impaccio. Non uscire fuori troppo avaccio: quand’è nebbia e piova istatti al fuocho. Desina all’ora chonpitente, mangia buone chose e non troppo; levati chon buono apitito, quarti dalle frutte e da’ funghi, non ne mangiare, o pocho e di rado. Esercita la persona, ma non chon faticha, che ttu non sudi e non n’abbi ’ansare o a sciorinarti de’ panni; quarti dal chiavare e dalle femine, non ti impacciare chon niuna in quell’anno. Non mangiare e non bere se non n’ài voglia; e quando avessi in sullo stomacho, lascialo prima digiestire e di poi ista un’ora prima mangi o bei. quarti dalla ciena, pocho mangia e buone cose; non mangiare porcho in niuno modo; usa, se ài buono istomacho, l’acieto e ll’agresto, ma non tanto ti desse noia a smaltire. Fa di stare sobrio del chorpo e che ttu escha il dì due volte il meno: se fussi istiticho e duro del chorpo, fatti uno arghomento degli otto dì o de’ quindici dì. / (c. 67r) Non ti raviluppare troppo nel dormire, levati al levare del sole. E ’n questa forma passa il verno. E tenendo questo o migliore istile, tu verrai a purghare lo stomacho overo il chorpo tutto, per modo che lla churrezione dell’aria non troverrà materia d’apicharsi. <br /><br />Alla primavera o veramente di marzo tu sentirai dove è buono fuggire. Aspetta che de’ tuoi cittadini si muovano: non volere essere de’ primi, ma, partitone quatro o sei piglia partito e va dove ne vanno i più e in sì fatta città che pel tuo danaio tu truovi ciò che bisongnia alla santà del corpo. Non essere isciocho, o per masserizia o per niuna chagione, di rinchiuderti in chastella o in ville o in lluoghi che non vi sia e medici buoni e medicine che nne interviene che l’amicho si muore e spende nella fine due tanti che gli altri ed essene fatto beffe, sanza il dolore e i·rripitio dell’animo che mai te ne puoi dare pacie. Non sono tempi da masserizia, ma da trarre il danaio d’ongni luogho che ttu puoi; e spendi larghamente nelle chose che bisongnia, sanza niuna masserizia che ssia però che non si guadangniano se non per ispenderli per chanpare o vuoi per vivere e per onore, o nelle brighe o in simili casi. E però ti chonforto del fuggire presto e quest’è il più sichuro ischanpo ci sia. Fa d’avere de’ denari: e non giuchare, ché potresti rimanere sulle secche, e a que’ tenpi se ne truovano molto pochi che te ne prestassono per molti rispetti. Sì che sia savio: provediti tanto dinanzi rauni treciento fiorini il meno, e non ne tocchare mai niuno se non abbisogni e non dire che ttu gli abbia, ché ti sarebbono chiesti. E togli chasa agiata pe·lla tua famiglia, e non punto istretta, ma chamere d’avanzo. E nella istate usa chose fresche: buoni vini e picholi, de’ polli e de’ chavretti e de’ ventri o peducci di chastrone choll’acieto o llattugha, o de’ ghanberi, se nne puoi avere. Istatti il dì di meriggio al frescho: non dormire se puoi farlo, o ttu dormi chosì a sedere. Usa d’un lattovaro che fanno fare i medici di ribarbero, danne a’ fanciulli ché uccide i (p. 233) vermini. Mangia alchuna volta la mattina un’oncia di chassia, chosì ne’ bucciuoli, e danne a’ fanciulli: fa d’averne in chasa e frescha e del zuchero e dell’acquarosa e del giulebbo. Se ài sete il dì bei di quello rinfreschati i polsi, le tenpie e al naso choll’acieto ben forte. None istare dove sia molta giente e spezialmente in luogho rinchiuso chome in loggie o in chiese o in simili luoghi. Chon chi venisse dell’aria chorrotta o che avesse infermi in chasa o fusse morto di sua giente, non istare / (c. 67v) cho·llui se none il meno che ttu puoi, non dimostrando ischifarlo per modo s’aveggha, acciò non isdengniasse o non pigliasse ischonforto. Fuggi quanto puoi maninchonia o pensiero: usa dove si faccia chose da diletto e dove tu possa pigliare ispasso chon piacere e chon allegreza, e non pensare punto di chosa ti dia dolore o chattivo pensiero. Chome ti venisse, fuggilo, o in pensare ad altro o dove si ragioni di darsi piaciere o dove si faccia alchuna chosa che tti piaccia o ttu giuocha, quando tai chasi t’avenissono, e di pochi danari per volta: non passare di perdere uno fiorino; e se llo perdi, lascialo andare sanza pensarvi e non volere per quel dì rischuoterti, ché potresti, dove vuoi fuggire pensiero e dolore, andarlo cierchando. Se ài chavallo, vatti a ssollazo e per la terra e di fuori la mattina pe·llo frescho e lla sera. Istà chasto il più che ttu puoi. Fuggi ongni chosa putidra e ll’aria ivi apresso, non vi istare tieni in diletto e in piaciere la tua famiglia e fa cho·lloro insieme buona e sana vita, vivendo sanza pensiero di fare per allora masserizia, ché assai s’avanza a stare sano e fuggire la morte. Al presente non iscriverrò più avanti sopra la detta materia, perché nel vero i medici fidati e che chonoschono la tua natura sarebbono quelli che meglio t’amaestrerrebbono di tale provedimento; e però, chom’è detto, il chonsiglio si vuole avere da lloro, nonistante che lle sopra iscritte chose sieno utili e buone a oservalle ne’ detti tenpi.  
In detto tempo una grandissima morìa fu in Firenze, che si stima morisse in detta pestilenzia più di 60 per cento, ch'è una scurità.  +
Cookies help us deliver our services. By using our services, you agree to our use of cookies.