Property:Text original
From EpiMedDat
- Has type"Has type" is a predefined property that describes the <a href="/Special:Types" title="Special:Types">datatype</a> of a property and is provided by <a class="external text" href="https://www.semantic-mediawiki.org/wiki/Help:Special_properties">Semantic MediaWiki</a>.: Text
- Has preferred property label"Preferred property label" is a declarative predefined property to specify a <a class="external text" href="https://www.semantic-mediawiki.org/wiki/Help:Preferred_property_label">preferred property label</a> and is provided by <a class="external text" href="https://www.semantic-mediawiki.org/wiki/Help:Special_properties">Semantic MediaWiki</a>.: Text original (en)
- Has property description"Property description" is a predefined property that allows to describe a property in context of a language and is provided by <a class="external text" href="https://www.semantic-mediawiki.org/wiki/Help:Special_properties">Semantic MediaWiki</a>.: Original text (en)
0–9
Anno 1435 umb nativitatis Marie [8.9.] drig oder vier wochen vor und nach, do gieng gar ain großer siechtag umb ze Costentz und ze Überlingen und och an deren stetten, an dem unzaglich vil lüt lagent, und wist doch nieman, was siechtagen es was. (p. 187) Wol was er ainem trukenen ritten gelich und starben gar wenig lüt daran, wol warent die lüt in großer krankhait 4 wochen und 6 und 8. +
Explicit scribendo pariter et legendo in profesto sancti Nicolai scriptum huiusmodi et lectum in 3° libro Sententiarum anno Domini M°CCCC36, cuius libri prefati inchoavi leccionem feria secunda immediate post octavas. [p. 376] Pasce Anno 36. Attamen invalescente pestilentia anno predicto, videlicet 36, adeo quod de certo die una sepeliebantur 70 funera ante Assumptionis Beate Virginis, me tunc Wyenne constituo, pluribusque notabilibus suppositis universitatis pro tunc et paulo ante defunctis, videlicet professore Sacre pagine Magistro Petro Pirchenbart in collegio Ducis seniore regente ac lectore in theologia ; preterea Magistro Chünrado Herinbst similiter doctore, licet novo et non unius anni, in theologia, ordinis Predicatorum, sepulto in domo Predicatorum Wyenne. Ceterum Magister Urbanus de Mellico ecclesie sancti Stephani canonicus et in theologia doctore, peste violentante vita fungi desiit. Aliis omissis tam magistris, baccalariis quam scolaribus, viris moralissimis ac virtuosissimis, quorum felices cineres requiescant in summo. Postremo preceptis nature obtemperans debitumque eius persolvens Magister Johannes Strädlare de Langhüta baccalareus formatus in theologia ac collegiatus in Collegio Ducis epidimia tactus expiravit in loco prescripto, puta collegio. Duobus etiam scolaribus magistrorum ibidem paucis intervenientibus diebus [illegibile] ex post turbulentum mare presentis seculi exierunt. Quibus attentis universitas solemniter congregata indoctis et magistris conclusit ut decetero, videlicet a tempore paulo ante Assumptionis Marie, omnes actus scolastici, orationes pariter et consistoria universitatis penitus non fierent usque ad festum Cholomanni, aut si expediret et videretur per amplius huiusmodi actus suspenderentur. Quo concluso et habita plena universitatis vacatione, recessi post responsionem meam in aula statim ad partes nativas, die videlicet dominica immediate ante Assumptionis absentando me tredecem integris septimanis et die una. Postremo Wyennam redii feria tertia post Elizabeth inveniens tantum quatuor collegiatos presentes adhuc, cum quibus ego quintus. Toto enim tempore a suspensione lectionum et post recessum meum dumtaxat unus magistrorum collegio preerat, omnibus aliis absentibus, usque ad Cholomanni. In festo autem Katherine congregabatur universitas in suppositis ac doctoribus ac magistris, et pro tunc eligebantur primo omnes universitatis officiales et eadem die [illegibile] assignabantur lectiones in omnibus facultatibus.
Pestilentia multos absorbuit hoc anno; nam genitoribus meis, patre videlicet et matre simul hoc morbo sublatis, me reliquerunt apud Saeftinghe vagientem in cunabilis parique morbo tabescentem, sed hinc Dominus assumpsit me. +
Des jars, als man zalt von der geburt Christi 1437 jar, umb die liechtmeß und darnach bis zu ußgeender osterwochen [21 May] was ain loff ainer krankhait ze Costentz ufferstanden, das vil lüt sturbent, gaistlich und weltlich, und lagent nur by dry oder vier tagen, und etlich gar bernd in ainem tag und clagtent sich umb die brust und (p. 194) in der rechten syten. Etlich maintent, es wärent inwendig geswär, etlich maintent, es wärent würm, und fieng menglich an do knobloch ze essend und hört bald uff. +
Von grosser theürüng vnd sterben<br />In dem obgemelten 1437. jare galte ein malter korns vmb sant Peters tag stuelfeier sechs pfund, vmb Mitfasten siben, vmb Ostern sechtzehen, sibentzehen vnd achtzehen pfunde. Vnd an dem Freitag den zehen des Maien erforen die weinstocke allenthalben an bergen vnd in thalen. Dannoch, dweil das getraid so theür war, fande man zimlich guten wein, das füder vmb neun vnd zehen gülden zu kaüffen. Vnd fiele im brachmond ein heftiger sterbe an, der weret in das ander jore. Vff sant Marie Magdalene tag starben in der pfar zum dom hie zu Wirtzburg bei [p. 321] dreissig menschen, vnd schluge das korn ser wider ab, also das man vmb vnd nach sant Martins tag ain malter umb funf pfund kauft, vnd sein dis mals zu Wirtzburg bey vier thaüsent menschen gestorben. +
Und wo sy [Zigeuner] gezogen warent, do kam in nach in dem 1438 jar ain sollich große türy, der nie kain mensch gedacht hett, wan es kam, das man ain viertel kernen gab umb 4 Pfd. heller und des gelichen alle ding, und kament die lüt in groß armut von hunger. Und darnach kam ain großer sterbet, der darnach an dem adern blatt stat. +
Des jaurs, als man zalt von der geburt Christi 1438 jar, do was ain sölicher sterbet das selb jar ainher, das man rechnot, das mer dan viertusent menschen zu Costentz gestorben warent. Es kam dazu, das man zu Crützlingen fünf oder sechs menschen in ain grub lait, desglichen och ze sant Stefan und das man an den enden und im spital gruben machet, in die vil lüt gelait wurdent. Und gieng die sterbet durch die land und alsbald der tod uffgehört, do wyst niemant umb kain tod, dan jederman num umb den sin.<br /> In dem vorgemelten jaur umb pfingsten vieng man an ze Costentz zu sterben und starb nach der uffart Ulrich Stainstrauß, darnach in acht tagen sin wyb, darnach erstach sich selb Peter Stainstrauß des selben bruder, in Diebolt Gumposts hus obnan mit ainem schwertlin und messer vor laid.<br /> In dem vorgeschriben jaure starb man gar vast in allen landen und kam gen Basel vor pfingsten. Also was der sterbet ze Basel so groß, das dero von Basel wol uff tusent personen sich uffhubent und giengent mit zwölf priestern gen Ainsidlen zu unser lieben froen. Die priester viengent an zu Basel in der statt ze singend und sungend bis zu unser lieben froen. Do sungent sy ain mettin und ain löblich meß von unser lieben froen und bichtotent und giengent zu dem hailigen sacrament mit ernst und andacht und zugent do wider haim. Sy ruftent unser lieben froen an, das sy gott bäte, das er sinen zorn gegen inen abließe, also ungestümenlich täten sy mit sterben. <br /> Derglichen giengent och wol fünfhundert personen von Basel in das Todmos in den Swartzwald zu unser lieben froen, als die vordrigen gen Ainsideln.<br /> In menger gegni do sturbent di lüt uß über das halb tail oder mer und an mengen enden zu ainlitzigen, zwain oder dryen höfen ganz uß, das die öd stundent one inwoner und was ain recht landsterbend und pestilenz. Und was der herbst als warm als der Ogst. In dem jar (p. 207) ward och der best win am Ottenberg, der in allen landen war und gab man ain fuder umb nün und umb acht pfund pf. Des jars wuchsent gar vil veldmüs und tätent großen schaden an dem korn und samen uff dem veld.<br /> In demselben jar saßtent die rät ze Costentz und verbutent den blatz und das spilen an 5 pfund ₰ und verbutent das lang häß und das kain man kainer froen in dem münster reden solt an 1 pfund ₰ ; och das kain man dehain kindbettern gesenhen solt und das och niemant sweren solt und vil solicher sachen.<br /> Item sy satzent och, als vormals ain ratsknecht in der rautstuben was, der uß und inließ, dann ethin enkainer mer sölt darinne sin und söltent die ratsherren ye ainer ain wochen in- und ußlon. Und das was ain gut gesatz.
Anno domini 1438 fuit maxima caristia in regno videlicet Polonie [...] et statim post hoc pestis magna. +
Item uff das selb jar [1438] vorgenant starb man allenthalb in den landen und gar vast am Rin, ze Cöln, ze Auch bis gen Fryburg und ze Nürenberg und ze Ogsburg, ze Ulm und allenthalben on an dem Bodensee. Es kam des jars och ain gar großer schutz an den reben und kam darnach regen und viel der win vast ab, das lützel win ward. +
Anno domini 1438 [...] fuit generalis pestis per Silesiam. +
Item anno 1438 in dem rebmonet do ward der spittalmaister gefangen, umb das er hatt kernen, flaisch, haber, gelt und anders hatt uff geben, das die rechnung brächt ob 300 guldin, das er ettlichen den rätten hatt geben, und namlich Ulrichen Schiltern und Graffschnidern. und ward och offenbär, das er der pfründnerin aine, des alten stattschribers wib, beschlassen hatt. Also ward er ab gesetzt und ward dess selben jares Cunrad Blarer gesetzt, der da maister uff der brugg was. Es sturbent dess selben jares und des andern jares gar vil lüt in dem spittal, dass es ir ettlich mäss än zal was, wo man wolt in nicht allen lüten. +
Après, en mois de junne le XVIIIe jour, fut fait à Saint-Lambert une especiale messe et procession par le clergie et par les lais generalement, bien devotement, por trois cause: la premier por le chir temps de bleis generalement [...]. La seconde fut por le mortaliteit, car plusieurs moroient par fivres contagieux, etc. Et la tirche cause por la division d'entre le pape, le concile de Ferare, d'unne part, et d'auttre de conciel de Baselle. +
Et le XVIIe jour d'awost, à XI heure par nuit, le danhelle mesire Henri Staden, canonne de Saint-Pire, vestis de Saint-Severin, soy kopat la gorge piteusement ; elle estoit en la chaude fivre del chaude maladie qui régnoit généralement par tous paiis. Et commencha ladite maladie à regnier entour Paske, et soy achirent pluseurs por la grande resdeur de ladite maladie en celle année. +
Et en ce mois de septembre devantdit, le XXIIe jour, fut faite à Saint-Lambert une espéciale messe par tout le clergrie de la citeit generalement, et fut après messe fait une belle procession [...]. Et le cause d'ycelle fut premier pour l'entredeux de pape et de conciel de Ferrare allencontre de conciel de Baselle [...] ; item que Dieu vosist cesseir la mortaliteit par sa grace qui estoit general par tous paiis, etc ; item qu'il lui plaist le chier temps, par especial de bleis, remedier, et des biens qui estoient enssi comme tous perdus et ont aparant che qui est de pau de valeur ; item por le semhon vosist Dieu envoier pluye, etc. +
Arnoldus Cuper Arnoldus (Arnaldus) Cuper (Cupere) (de Embrica) et Nicolaus Vighe cler. Colon. dioc., Johannes Dorenborch al. Muleken cler. Monast. dioc., Ruthgerus Kock cler. Colon. dioc., Borchardus Truytelaet cler. Hildesem. dioc., Engelbertus de Marcka cler. Leod. dioc., Mathias Veyt cler. Eistet. dioc., Albertus Gertener cler. Magunt. dioc., Petrus Doenen cler. Magunt. dioc., Adrianus Martini de Breda cler. Leod. dioc., famm. D[ominici de Capranica] s. Marie in via lata diac. card., qui propter pestem a R. cur. ultra term. se absentaverunt +
Item, la mortalité fut si grande, espécialement à Paris, car il mourut bien à l'Hôtel-Dieu en cette année cinq mille personnes, et parmi la cité plus de quarante-cinq mille, tant homme, que femme et enfants; car quand la mort se boutait en une maison, elle en emportait la plus grande partie des gens, et espécialement des plus forts et des plus jeunes +
cum [...] quidam monachus dicti monasterii et ipsius exponentis specialis amicus cum maximus febribus et duobus signis pestilencialibus perplexus fuisset ita, quod in agone mortis laborasset et iam loquelam amisisset, prefatus exponens [...] visitando eundem fratrem vidensque ipsum in tantis horribilibus penis et passionibus afflictum pietate motus [...] dixit: 'Ego promitto tibi, frater mi, si [...] essemus ambo in una domo ubi nullus videret me, ego ponerem manum meam super os tuum et abbreviarem tibi illas graves penas'. Audiens hoc [...] infirmarius ipsius monasterii statim respondit dicens: 'Sic vos voltis [sic] uto cito decedat, subtrahamus sibi capitale capitis sui et ponamus capud super terram.' Quo facto idem infirmus expiravit. +
Anno Domini 1439 fuit magna karistia in Basilea, et etiam cum hoc fuit magna pestilencia et in orribilibus obierunt in numero plus qum octo milia hominum cum pueris; et presertim in ecclesia majori inter canonicos dominus Kaspar thesaurius, dominus prepositus Turicensis, dominus Michahel de Reno prepositus in Sancto Ursicino, et bene viginti cappelanos. +
Item, pestilencia ingrassabatur per totam Sueciam et diversa loca Christianitas. +
1439. Regnavit pestilencia valdissima per totam Alemanniam, ita quod extimacione multorum tertia pars hominum videbatur obiisse +
